Khi ai đó nói mình bị kinh nguyệt không đều, họ đang mô tả một hiện tượng chứ chưa nói được nguyên nhân. Đằng sau cùng một mô tả đó có thể là những tình huống hoàn toàn khác nhau về cách xử lý.
Các dạng không đều
- Khoảng cách giữa các kỳ thay đổi nhiều.
- Chu kỳ quá ngắn kéo dài.
- Chu kỳ quá dài kéo dài.
- Mất kinh nhiều tháng.
- Ra máu không theo quy luật nào.
Mỗi dạng gợi ý những nhóm nguyên nhân khác nhau, nên việc mô tả chính xác dạng của mình là thông tin đầu tiên bác sĩ cần.
Nhóm nguyên nhân liên quan tới lối sống
- Thay đổi cân nặng nhiều trong thời gian ngắn.
- Cân nặng quá thấp so với chiều cao.
- Tập luyện cường độ rất cao.
- Căng thẳng kéo dài.
- Thiếu ngủ nghiêm trọng.
- Thay đổi múi giờ liên tục.
Nhóm này thường hồi phục khi yếu tố nguyên nhân được giải quyết, nhưng việc kéo dài nhiều tháng vẫn nên được đánh giá.
Nhóm nguyên nhân nội tiết
- Rối loạn chức năng tuyến giáp.
- Hội chứng buồng trứng đa nang.
- Tăng một số nội tiết tố nhất định.
- Suy giảm chức năng buồng trứng sớm.
- Các rối loạn nội tiết khác.
Nhóm này cần xét nghiệm để xác định và phần lớn có hướng xử lý cụ thể, nên việc đi khám cho kết quả rõ ràng.
Nhóm nguyên nhân tại chỗ
- Các khối lành tính ở tử cung.
- Polyp.
- Các bệnh lý niêm mạc tử cung.
- Viêm nhiễm.
- Thường cần khảo sát hình ảnh để đánh giá.
Nhóm này thường kèm theo các dấu hiệu khác như lượng máu nhiều hoặc đau, nên bức tranh tổng thể giúp định hướng.
Các giai đoạn tự nhiên
- Những năm đầu sau dậy thì.
- Những năm trước mãn kinh.
- Sau sinh.
- Trong thời gian cho con bú.
- Sau khi ngừng một số biện pháp tránh thai.
Trong các giai đoạn này, sự không đều thường là diễn biến bình thường, nhưng vẫn nên nhắc với bác sĩ để được xác nhận.
Về thuốc đang dùng
- Một số thuốc ảnh hưởng tới chu kỳ.
- Các biện pháp tránh thai nội tiết.
- Một số thuốc điều trị bệnh khác.
- Kể đủ mọi thứ đang dùng cho bác sĩ.
- Không tự ngừng thuốc đang dùng.
Mục cuối quan trọng vì việc tự ngừng một thuốc điều trị bệnh khác có thể tạo ra vấn đề lớn hơn.
Khi nào nên đi khám
- Không đều kéo dài nhiều tháng.
- Mất kinh nhiều tháng khi không mang thai.
- Chu kỳ quá ngắn hoặc quá dài kéo dài.
- Kèm theo lượng máu nhiều.
- Kèm theo đau nhiều.
- Khi đang mong con.
- Khi kèm các triệu chứng khác.
Mục thứ sáu nên được xem là lý do đi khám sớm hơn, vì chu kỳ không đều có thể liên quan tới rụng trứng không đều.
Các triệu chứng kèm theo đáng nhắc
- Thay đổi cân nặng không giải thích được.
- Mọc lông bất thường hoặc rụng tóc.
- Mụn nhiều lên rõ rệt.
- Tiết sữa ngoài thời kỳ cho con bú.
- Mệt mỏi kéo dài.
- Thay đổi về nhiệt độ cơ thể và tâm trạng.
Những triệu chứng này giúp định hướng nhóm nguyên nhân và thường không được người bệnh liên hệ với chu kỳ nên hay bị bỏ qua.
Những khảo sát thường được chỉ định
- Loại trừ mang thai trước tiên.
- Xét nghiệm chức năng tuyến giáp.
- Các xét nghiệm nội tiết liên quan.
- Siêu âm phụ khoa.
- Xét nghiệm máu cơ bản.
- Các khảo sát chuyên sâu hơn nếu cần.
Mục đầu tiên luôn được làm trước ở người trong độ tuổi sinh sản, dù người bệnh nghĩ điều đó không thể xảy ra.
Chuẩn bị đi khám
- Bản ghi chu kỳ ít nhất vài tháng.
- Ghi rõ vấn đề bắt đầu từ khi nào.
- Cân nặng hiện tại và trước đây.
- Danh sách thuốc đang dùng.
- Các triệu chứng kèm theo.
- Tiền sử gia đình.
Bản ghi chu kỳ là tài liệu có giá trị nhất trong danh sách này và cũng là thứ chỉ người bệnh mới cung cấp được.
Về các cách xử lý
- Phụ thuộc hoàn toàn vào nguyên nhân.
- Có thể chỉ cần điều chỉnh lối sống.
- Có thể cần điều trị nội tiết.
- Có thể cần xử lý nguyên nhân tại chỗ.
- Bác sĩ quyết định theo từng trường hợp.
- Không tự dùng thuốc điều hoà kinh nguyệt.
Mục cuối quan trọng vì các sản phẩm được quảng cáo cho mục đích này rất nhiều và phần lớn không giải quyết nguyên nhân.
Theo dõi sau khi bắt đầu điều trị
- Tiếp tục ghi chu kỳ.
- Ghi các thay đổi sau khi điều trị.
- Giữ đúng lịch tái khám.
- Báo nếu có tác dụng không mong muốn.
- Cần thời gian để thấy hiệu quả.
Mục cuối giúp có kỳ vọng đúng: phần lớn các điều trị về chu kỳ cần vài tháng mới đánh giá được kết quả.
Câu hỏi thường gặp
Thế nào là kinh nguyệt không đều?
Là khi khoảng cách giữa các kỳ thay đổi nhiều qua các tháng, hoặc khi chu kỳ quá ngắn hay quá dài kéo dài. Mô tả này bao gồm nhiều tình huống khác nhau nên cần được đánh giá cụ thể.
Những nguyên nhân thường gặp là gì?
Rất đa dạng, gồm thay đổi cân nặng, căng thẳng, tập luyện cường độ cao, rối loạn tuyến giáp, hội chứng buồng trứng đa nang, và các nguyên nhân nội tiết khác. Việc xác định cần thăm khám và xét nghiệm.
Mất kinh bao lâu thì cần đi khám?
Nếu đã loại trừ mang thai mà mất kinh kéo dài nhiều tháng thì nên đi khám. Một chu kỳ trễ đơn lẻ thường không đáng lo, nhưng tình trạng kéo dài cần được tìm nguyên nhân.
Có phải cứ không đều là khó có con không?
Không nhất thiết, nhưng chu kỳ không đều có thể liên quan tới rụng trứng không đều, và điều đó ảnh hưởng tới khả năng thụ thai. Nếu đang mong con thì nên đi khám sớm hơn.