Giai đoạn này là lúc các thói quen được hình thành, và phần lớn chúng sẽ theo người ta trong nhiều chục năm. Đó là lý do việc xây dựng đúng từ đầu có giá trị lớn hơn nhiều so với việc sửa về sau.
Vệ sinh vùng kín
- Rửa bên ngoài bằng nước sạch.
- Không cần dung dịch đặc biệt trong đa số trường hợp.
- Tuyệt đối không thụt rửa.
- Lau từ trước ra sau.
- Giữ khô thoáng.
- Thay đồ lót hằng ngày.
- Chọn đồ lót thoáng.
Mục thứ ba là điều quan trọng nhất cần được dạy sớm, vì thói quen này một khi hình thành thì rất khó bỏ.
Trong kỳ kinh
- Thay đồ dùng thường xuyên theo hướng dẫn.
- Rửa tay trước và sau khi thay.
- Tắm bình thường, không cần kiêng.
- Không cần dùng sản phẩm đặc biệt.
- Mang theo đồ dự phòng khi đi học.
Mục thứ ba cần được nói rõ vì quan niệm kiêng tắm trong kỳ kinh vẫn còn khá phổ biến và không có cơ sở.
Về mùi cơ thể và mồ hôi
- Tăng tiết mồ hôi là bình thường ở tuổi này.
- Tắm hằng ngày.
- Thay quần áo sau khi vận động.
- Chọn chất liệu thoáng.
- Có thể dùng sản phẩm khử mùi.
- Không phải dấu hiệu vệ sinh kém.
Mục cuối đáng được nói với các bạn vì đây là nguồn ngại ngùng lớn ở lứa tuổi này.
Về mụn
- Rất phổ biến ở tuổi dậy thì.
- Rửa mặt nhẹ nhàng, không chà mạnh.
- Không nặn.
- Không dùng nhiều sản phẩm cùng lúc.
- Đi khám da liễu nếu nhiều hoặc để lại sẹo.
- Ảnh hưởng tâm lý là có thật.
Mục cuối cần được công nhận thay vì bị coi nhẹ, vì mụn ở lứa tuổi này ảnh hưởng tới sự tự tin một cách đáng kể.
Nhu cầu dinh dưỡng tăng
- Cơ thể đang phát triển nhanh.
- Nhu cầu năng lượng tăng.
- Cần đủ đạm cho sự phát triển.
- Cần đủ canxi cho xương.
- Cần đủ sắt, nhất là sau khi có kinh.
- Cần đủ vitamin và khoáng chất khác.
Mục thứ năm đáng chú ý vì nhu cầu sắt tăng đúng vào lúc nhiều bạn bắt đầu ăn uống thất thường.
Về canxi và sức khoẻ xương
- Khối lượng xương được tích luỹ chủ yếu ở tuổi trẻ.
- Giai đoạn này là lúc quan trọng nhất.
- Cần đủ canxi từ thực phẩm.
- Cần đủ vitamin D.
- Vận động chịu lực có vai trò lớn.
Mục đầu tiên là lý do khiến giai đoạn này có ý nghĩa vượt xa hiện tại: những gì tích luỹ được bây giờ sẽ dùng trong nhiều chục năm.
Bữa sáng và nhịp ăn
- Không bỏ bữa sáng.
- Ăn đủ bữa trong ngày.
- Bữa phụ lành mạnh khi cần.
- Hạn chế đồ uống có đường.
- Uống đủ nước.
Bỏ bữa sáng là thói quen rất phổ biến ở lứa tuổi này và ảnh hưởng trực tiếp tới khả năng tập trung trong buổi học.
Về các chế độ ăn kiêng
- Không tự áp dụng ở lứa tuổi đang phát triển.
- Cắt giảm tuỳ tiện gây thiếu chất.
- Có thể ảnh hưởng tới chu kỳ.
- Có thể ảnh hưởng tới chiều cao.
- Nếu lo về cân nặng thì trao đổi với bác sĩ.
Mục thứ ba là hậu quả cụ thể: mất kinh do ăn kiêng quá mức là tình huống thực tế và cần được đánh giá.
Dấu hiệu của rối loạn ăn uống
- Ám ảnh về cân nặng và hình thể.
- Tránh ăn cùng gia đình.
- Cắt bỏ nhiều nhóm thực phẩm.
- Sụt cân nhanh.
- Mất kinh.
- Tập luyện quá mức.
Những dấu hiệu này cần được chú ý sớm vì can thiệp sớm tạo khác biệt lớn, và chúng thường bị nhầm là ý thức giữ gìn sức khoẻ.
Vận động
- Đều đặn quan trọng hơn cường độ.
- Bao gồm hoạt động chịu lực tốt cho xương.
- Tìm môn mà con thích.
- Không ép buộc.
- Vận động cũng tốt cho tâm trạng.
- Giảm thời gian ngồi một chỗ.
Mục thứ ba quyết định sự bền vững: một môn con thích sẽ được duy trì, còn một môn bị ép thì dừng ngay khi có thể.
Về tập luyện quá mức
- Có thể ảnh hưởng tới chu kỳ.
- Có thể ảnh hưởng tới phát triển.
- Cần cân đối với dinh dưỡng.
- Chú ý nếu mất kinh khi tập nặng.
- Bàn với bác sĩ nếu có lo ngại.
Nhóm bạn tập thể thao ở mức cao cần được chú ý riêng, vì sự kết hợp giữa tập nặng và ăn không đủ có hậu quả thật.
Giấc ngủ
- Nhu cầu ngủ cao ở tuổi này.
- Nhịp sinh học nghiêng về ngủ muộn.
- Giữ giờ ngủ ổn định trong khả năng.
- Hạn chế màn hình trước khi ngủ.
- Thiếu ngủ ảnh hưởng tới học tập và tâm trạng.
Mục thứ hai là điều sinh lý chứ không phải thói quen xấu, và biết điều đó giúp giảm mâu thuẫn trong gia đình.
Những thói quen đáng xây từ bây giờ
- Ăn đủ bữa và đa dạng.
- Vận động đều đặn.
- Ngủ đủ.
- Theo dõi chu kỳ.
- Nói ra khi có gì khác thường.
- Không hút thuốc và không uống rượu.
Sáu thói quen này nghe rất cơ bản, nhưng chúng là nền tảng cho sức khoẻ trong nhiều chục năm tiếp theo.
Câu hỏi thường gặp
Vệ sinh vùng kín ở tuổi này nên thế nào?
Rửa bên ngoài bằng nước sạch là đủ với đa số trường hợp, không cần dung dịch đặc biệt và tuyệt đối không thụt rửa. Giữ khô thoáng và thay đồ lót hằng ngày là hai việc quan trọng nhất.
Nhu cầu dinh dưỡng có khác gì ở tuổi này?
Nhu cầu năng lượng và dưỡng chất tăng rõ do cơ thể đang phát triển nhanh. Đặc biệt cần đủ đạm, canxi cho xương và sắt, nhất là sau khi đã có kinh.
Có nên cho con ăn kiêng để giảm cân không?
Không nên tự áp dụng các chế độ ăn kiêng ở lứa tuổi đang phát triển. Nếu có lo ngại về cân nặng thì nên trao đổi với bác sĩ để có hướng phù hợp thay vì cắt giảm tuỳ tiện.
Vận động bao nhiêu là đủ?
Vận động đều đặn hằng ngày quan trọng hơn cường độ, và nên bao gồm cả các hoạt động chịu lực tốt cho xương. Tìm môn mà con thích là cách duy trì bền vững nhất.