Nhiều hướng dẫn về tự khám vú mô tả một quy trình nhiều bước mà rất ít người duy trì được. Điều thực sự hữu ích đơn giản hơn: quen với vùng ngực bình thường của chính mình, để nhận ra ngay khi có gì đó khác.
Nguyên tắc cơ bản
- Quen với vùng ngực bình thường của mình.
- Biết nó thay đổi thế nào theo chu kỳ.
- Nhận ra khi có gì đó mới.
- Đi khám khi có thay đổi.
- Đơn giản và duy trì được là quan trọng nhất.
Mục thứ hai giúp tránh được nhiều lo lắng không cần thiết, vì căng tức theo chu kỳ là hiện tượng bình thường.
Những thay đổi cần được xem
- Khối mới sờ thấy.
- Thay đổi hình dạng hoặc kích thước một bên.
- Da lõm, nhăn hoặc dày lên.
- Thay đổi ở núm vú.
- Chảy dịch bất thường, nhất là một bên.
- Đỏ hoặc nóng vùng da.
- Đau kéo dài ở một vị trí cố định.
Điểm chung của danh sách này là sự thay đổi ở một bên, khác với các thay đổi theo chu kỳ thường xảy ra ở cả hai bên.
Về căng tức theo chu kỳ
- Rất thường gặp trước kỳ kinh.
- Thường ở cả hai bên.
- Giảm sau khi hành kinh.
- Là hiện tượng bình thường.
- Khác với một khối mới ở một bên.
Sự phân biệt ở mục cuối là điều hữu ích nhất cần nhớ, vì nó giúp biết khi nào cần lo và khi nào không.
Cách tự theo dõi
- Quan sát trong gương với các tư thế khác nhau.
- Sờ khi tắm hoặc khi nằm.
- Kiểm tra cả vùng nách.
- Làm vào cùng thời điểm trong chu kỳ.
- Không cần làm hằng ngày.
Mục thứ tư giúp so sánh có ý nghĩa, vì cùng một vùng ngực cảm giác khác nhau ở các giai đoạn khác nhau của chu kỳ.
Phần lớn khối là lành tính
- Nang chứa dịch.
- Các khối lành tính của mô vú.
- Thay đổi mô vú theo tuổi.
- Viêm hoặc áp xe.
- Nhưng việc xác định cần khám.
Mục cuối là ranh giới: tin rằng phần lớn là lành tính không thay thế được việc đi khám để biết chắc.
Các phương pháp tầm soát
- Chụp nhũ ảnh.
- Siêu âm vú.
- Khám lâm sàng bởi bác sĩ.
- Các khảo sát chuyên sâu cho nhóm nguy cơ cao.
- Lựa chọn tuỳ tuổi và đặc điểm mô vú.
Mục cuối giải thích vì sao hai người cùng tuổi có thể được chỉ định phương pháp khác nhau.
Về lịch tầm soát
- Khuyến cáo khác nhau theo từng hướng dẫn.
- Phụ thuộc tuổi.
- Phụ thuộc nhóm nguy cơ.
- Bắt đầu sớm hơn nếu có tiền sử gia đình.
- Hỏi bác sĩ về lịch của mình.
Mục thứ tư là lý do quan trọng để trao đổi về tiền sử gia đình, vì nó có thể thay đổi cả tuổi bắt đầu lẫn phương pháp.
Về tiền sử gia đình
- Hỏi về người thân trực hệ.
- Ghi rõ ai mắc bệnh gì và ở tuổi nào.
- Gồm cả bên nội và bên ngoại.
- Nói với bác sĩ ở lần khám.
- Có thể cần tư vấn chuyên sâu hơn.
Tuổi mắc bệnh của người thân là chi tiết quan trọng và thường không được hỏi tới nếu người bệnh không chủ động kể.
Buổi chụp nhũ ảnh
- Cần ép nhẹ trong vài giây.
- Có thể khó chịu nhưng ngắn.
- Tránh làm sát kỳ kinh nếu ngực căng.
- Không dùng chất khử mùi trước khi chụp nếu được dặn.
- Mang phim cũ để so sánh.
Mục cuối làm tăng đáng kể giá trị của lần chụp, vì việc so sánh giúp nhận ra những thay đổi nhỏ.
Khi kết quả cần khảo sát thêm
- Khá thường gặp.
- Không đồng nghĩa với chẩn đoán xấu.
- Thường là siêu âm hoặc chụp bổ sung.
- Đôi khi cần lấy mẫu.
- Phần lớn kết quả cuối là lành tính.
Được gọi lại làm thêm là trải nghiệm gây lo lắng nhưng phổ biến, và biết trước tỷ lệ kết quả lành tính giúp giữ bình tĩnh.
Khi nào đi khám ngay
- Khối mới sờ thấy.
- Thay đổi rõ ở một bên.
- Chảy dịch có máu.
- Da lõm hoặc loét.
- Không chờ tới lịch tầm soát.
Mục cuối là nguyên tắc chung áp dụng cho mọi chương trình tầm soát và đáng được nhắc lại ở đây.
Giảm nguy cơ bằng lối sống
- Duy trì cân nặng hợp lý.
- Vận động đều đặn.
- Hạn chế rượu.
- Không hút thuốc.
- Cho con bú nếu có thể.
Những yếu tố này không loại trừ nguy cơ nhưng có ảnh hưởng đo được, và chúng cũng có lợi cho nhiều mặt khác của sức khoẻ.
Câu hỏi thường gặp
Nên tự khám vú theo quy trình phức tạp không?
Điều quan trọng hơn là quen với vùng ngực bình thường của chính mình để nhận ra khi có gì đó khác. Một quy trình phức tạp khó duy trì thường kém hữu ích hơn thói quen quan sát đều đặn.
Sờ thấy khối thì có phải là bệnh không?
Phần lớn khối sờ thấy ở vú là lành tính. Nhưng việc xác định cần khám và thường cần khảo sát hình ảnh, nên mọi khối mới đều nên được bác sĩ xem.
Nên bắt đầu tầm soát từ tuổi nào?
Khuyến cáo về tuổi bắt đầu và tần suất khác nhau theo từng hướng dẫn và theo nhóm nguy cơ. Nên hỏi bác sĩ về lịch phù hợp cho mình, đặc biệt nếu có tiền sử gia đình.
Những thay đổi nào cần đi khám?
Gồm khối mới, thay đổi hình dạng hoặc kích thước một bên, da lõm hoặc dày lên, thay đổi ở núm vú, chảy dịch bất thường, và đau kéo dài ở một vị trí cố định.