Nhìn từ bên ngoài, lịch khám thai trông như một chuỗi lần hẹn giống nhau. Thực tế mỗi mốc có một mục tiêu riêng, và một số mốc có khung thời gian rất hẹp mà nếu lỡ thì không làm lại được.
Nguyên tắc chung của lịch khám
- Thưa hơn ở giai đoạn đầu.
- Dày dần về cuối thai kỳ.
- Dày hơn nếu có yếu tố nguy cơ.
- Một số mốc có khung thời gian cố định.
- Lịch được cá nhân hoá.
Mục thứ tư là điều cần nắm rõ nhất, vì nó quyết định lần nào có thể linh động và lần nào thì không.
Mỗi lần khám thường gồm gì
- Đo cân nặng và huyết áp.
- Xét nghiệm nước tiểu.
- Đo các chỉ số theo tuổi thai.
- Nghe tim thai từ giai đoạn phù hợp.
- Hỏi về các triệu chứng.
- Giải đáp thắc mắc.
Hai mục đầu tuy đơn giản nhưng là công cụ phát hiện sớm nhiều vấn đề quan trọng trong thai kỳ.
Các mốc siêu âm quan trọng
- Siêu âm sớm xác định vị trí và tuổi thai.
- Siêu âm trong khung tầm soát đầu.
- Siêu âm hình thái ở giai đoạn giữa.
- Siêu âm đánh giá tăng trưởng ở giai đoạn sau.
- Các siêu âm bổ sung khi cần.
Siêu âm hình thái là mốc được chờ đợi nhất và cũng là mốc có khung thời gian cần được tôn trọng chặt chẽ.
Vì sao có mốc không lùi được
- Các khảo sát tầm soát chỉ có giá trị trong khung tuổi thai nhất định.
- Ngoài khung thì kết quả không diễn giải được.
- Hoặc kém chính xác hơn nhiều.
- Một số không làm lại được.
- Đặt lịch sớm cho các mốc này.
Đây là lý do nên hỏi ngay từ đầu những mốc nào là cố định và đánh dấu chúng trong lịch của mình.
Các xét nghiệm theo mốc
- Bộ xét nghiệm cơ bản ở lần đầu.
- Các xét nghiệm tầm soát theo khung tuổi thai.
- Xét nghiệm đánh giá đường huyết trong thai kỳ.
- Xét nghiệm lặp lại một số chỉ số.
- Các xét nghiệm bổ sung theo tình huống.
Một số xét nghiệm cần nhịn ăn hoặc chuẩn bị riêng, nên cần hỏi trước để không phải quay lại lần nữa.
Về các khảo sát tầm soát
- Nhằm đánh giá nguy cơ, không phải chẩn đoán.
- Kết quả nguy cơ cao không có nghĩa là chắc chắn.
- Thường cần khảo sát tiếp theo để xác định.
- Là lựa chọn của thai phụ.
- Nên được tư vấn trước khi làm.
Mục đầu tiên là sự phân biệt quan trọng nhất và cũng hay bị hiểu nhầm nhất, dẫn tới nhiều lo lắng không cần thiết.
Sổ khám thai
- Ghi lại toàn bộ quá trình theo dõi.
- Mang theo mọi lần khám.
- Mang theo khi đi xa.
- Cần thiết nếu phải khám ở nơi khác.
- Giữ cùng các kết quả xét nghiệm.
Mục thứ ba là lời khuyên thực tế: nếu có vấn đề khi đang ở xa, cuốn sổ này là thứ giúp nơi tiếp nhận hiểu ngay tình hình.
Chuẩn bị cho mỗi lần khám
- Mang sổ khám thai và kết quả.
- Ghi lại các thay đổi từ lần trước.
- Ghi các triệu chứng và thắc mắc.
- Hỏi trước xem có cần nhịn ăn không.
- Sắp xếp đủ thời gian.
Việc ghi câu hỏi ra giấy là cách duy nhất đáng tin để không quên, vì buổi khám thường trôi nhanh hơn mình nghĩ.
Những câu nên hỏi ở mỗi lần
- Kết quả lần này thế nào.
- Có gì cần chú ý không.
- Lần sau khám khi nào và làm gì.
- Cần chuẩn bị gì cho lần sau.
- Dấu hiệu nào cần đi khám sớm hơn.
Mục cuối nên được hỏi lại ở từng giai đoạn vì danh sách dấu hiệu cảnh báo thay đổi theo tuổi thai.
Khi phải đổi lịch
- Báo sớm cho cơ sở.
- Hỏi mốc này có linh động được không.
- Đặt lịch mới ngay.
- Không bỏ hẳn một mốc.
- Ưu tiên các mốc có khung cố định.
Mục thứ hai là câu hỏi quyết định: một số mốc có thể xê dịch vài ngày, một số thì không.
Khi có yếu tố cần theo dõi thêm
- Lịch khám sẽ dày hơn.
- Có thể có thêm khảo sát.
- Có thể cần phối hợp chuyên khoa khác.
- Hỏi rõ lý do và kế hoạch.
- Không tự suy diễn từ việc được hẹn dày hơn.
Mục cuối đáng nhắc vì việc được theo dõi sát hơn thường làm thai phụ lo lắng, trong khi đó chính là cách bảo đảm an toàn.
Sắp xếp công việc quanh lịch khám
- Đánh dấu các mốc cố định từ sớm.
- Xin nghỉ theo quy định.
- Sắp xếp người đi cùng ở các mốc quan trọng.
- Tính tới thời gian chờ đợi.
- Không dồn nhiều việc vào ngày khám.
Các buổi có khảo sát quan trọng thường kéo dài hơn dự kiến, nên không nên xếp việc gấp ngay sau đó.
Câu hỏi thường gặp
Khám thai bao nhiêu lần trong thai kỳ?
Số lần thay đổi tuỳ tình huống, thường thưa hơn ở giai đoạn đầu và dày dần về cuối. Bác sĩ sẽ lập lịch cụ thể dựa trên tiến triển và các yếu tố nguy cơ nếu có.
Vì sao một số mốc không lùi được?
Vì các khảo sát tầm soát và siêu âm hình thái chỉ có giá trị trong một khung tuổi thai nhất định. Lỡ khung đó thì có thể không làm lại được hoặc kết quả kém chính xác hơn.
Có phải lần khám nào cũng siêu âm không?
Không nhất thiết. Một số lần tập trung vào khám, đo các chỉ số và xét nghiệm. Các mốc siêu âm quan trọng được lên lịch riêng và có mục tiêu cụ thể.
Nên chuẩn bị gì cho mỗi lần khám?
Nên mang sổ khám thai và toàn bộ kết quả trước đó, ghi lại các thay đổi và triệu chứng từ lần trước, và chuẩn bị câu hỏi. Một số lần cần nhịn ăn hoặc chuẩn bị riêng nên cần hỏi trước.