Sức khoẻ xương sau mãn kinh

Mất xương là quá trình duy nhất trong cơ thể diễn ra hoàn toàn im lặng cho tới lúc hậu quả xảy ra. Không ai cảm thấy xương mình đang yếu đi, và đó là lý do việc phòng ngừa phải là hành động chủ động chứ không phải phản ứng với triệu chứng.

Vì sao tốc độ mất xương tăng sau mãn kinh

• Thay đổi nội tiết ảnh hưởng tới quá trình tạo và huỷ xương.
• Tốc độ mất tăng rõ trong những năm đầu sau mãn kinh.
• Sau đó chậm lại nhưng vẫn tiếp tục.
• Không gây triệu chứng nào.
• Chỉ biểu hiện khi xảy ra gãy xương.

Mục thứ hai giải thích vì sao những năm ngay sau mãn kinh là giai đoạn quan trọng nhất để can thiệp.

Các yếu tố nguy cơ

• Tuổi.
• Tiền sử gia đình có người gãy xương do loãng xương.
• Thể trạng gầy.
• Hút thuốc.
• Uống rượu nhiều.
• Ít vận động.
• Một số bệnh và một số thuốc dùng kéo dài.

Mục cuối đáng được hỏi rõ nếu mình đang dùng thuốc dài hạn cho một bệnh khác, vì một số nhóm thuốc ảnh hưởng tới xương.

Đo mật độ xương

• Là cách duy nhất để đánh giá.
• Khảo sát nhanh và không gây khó chịu.
• Bác sĩ chỉ định dựa trên tuổi và yếu tố nguy cơ.
• Kết quả giúp quyết định hướng xử lý.
• Có thể cần lặp lại theo lịch.

Mục thứ ba giải thích vì sao không phải ai cũng được chỉ định: khảo sát này có đối tượng cụ thể chứ không dành cho mọi người.

Canxi trong chế độ ăn

• Ưu tiên từ thực phẩm.
• Sữa và chế phẩm từ sữa.
• Cá nhỏ ăn cả xương.
• Đậu và các loại hạt.
• Rau lá xanh đậm.
• Thực phẩm được bổ sung canxi.

Việc lấy từ thực phẩm được ưu tiên hơn vì nó đi kèm các chất khác và ít rủi ro hơn so với bổ sung liều cao.

Vitamin D

• Cần thiết để cơ thể hấp thu canxi.
• Một phần tổng hợp qua da khi tiếp xúc ánh nắng.
• Một phần từ thực phẩm.
• Nhiều người thiếu mà không biết.
• Việc bổ sung nên theo hướng dẫn.

Mục đầu tiên giải thích vì sao bổ sung canxi mà thiếu vitamin D thì hiệu quả hạn chế.

Về việc bổ sung

• Hỏi bác sĩ về nhu cầu của mình.
• Không tự dùng liều cao.
• Quá nhiều cũng có rủi ro.
• Xét nghiệm giúp xác định nhu cầu với một số chất.
• Kết hợp với chế độ ăn chứ không thay thế.

Mục thứ ba đi ngược lại trực giác của nhiều người, nhưng với các chất này thì nhiều hơn không có nghĩa là tốt hơn.

Vận động chịu lực

• Là loại vận động có tác dụng lên xương.
• Đi bộ.
• Leo cầu thang.
• Tập với tạ nhẹ.
• Khiêu vũ.
• Đều đặn quan trọng hơn cường độ.

Mục cuối làm mục tiêu trở nên khả thi: việc duy trì đi bộ hằng ngày có giá trị hơn những đợt tập nặng không duy trì được.

Bài tập thăng bằng

• Giảm nguy cơ ngã.
• Quan trọng không kém việc giữ mật độ xương.
• Vì phần lớn gãy xương xảy ra do ngã.
• Các bài tập đơn giản làm tại nhà.
• Duy trì đều đặn.

Mục thứ ba là lý do nhóm bài tập này quan trọng: giữ xương chắc mà vẫn ngã thì nguy cơ vẫn còn.

Phòng ngã trong nhà

• Dọn các vật cản trên lối đi.
• Cố định thảm.
• Đủ ánh sáng, nhất là lối đi ban đêm.
• Tay vịn ở cầu thang và nhà tắm.
• Thảm chống trượt trong nhà tắm.
• Đi giày dép có độ bám.

Những thay đổi này rẻ và dễ làm, và chúng giảm nguy cơ hiệu quả hơn nhiều so với hầu hết các biện pháp khác.

Về thị lực và thuốc

• Khám mắt định kỳ.
• Kính đúng độ giảm nguy cơ ngã.
• Một số thuốc gây chóng mặt hoặc buồn ngủ.
• Rà soát danh sách thuốc với bác sĩ.
• Đứng dậy từ từ.

Mục thứ ba là yếu tố hay bị bỏ qua khi bàn về phòng ngã, dù nó rất thường gặp ở người dùng nhiều thuốc.

Những dấu hiệu cần chú ý

• Giảm chiều cao rõ rệt.
• Lưng còng dần.
• Đau lưng mới xuất hiện.
• Gãy xương sau chấn thương nhẹ.
• Cần được bác sĩ đánh giá.

Mục thứ tư là dấu hiệu quan trọng nhất: một lần gãy xương sau va chạm nhẹ luôn cần được đánh giá về mật độ xương.

Khi đã có chẩn đoán

• Có các hướng điều trị.
• Cần dùng đủ thời gian theo hướng dẫn.
• Kết hợp với dinh dưỡng và vận động.
• Theo dõi định kỳ.
• Đặc biệt chú ý phòng ngã.

Mục thứ hai là vấn đề thường gặp vì điều trị nhóm này kéo dài và không cho cảm giác cải thiện rõ ràng.

Bắt đầu từ khi nào

• Càng sớm càng tốt.
• Khối lượng xương đạt đỉnh từ tuổi trẻ.
• Các thói quen từ sớm có tác dụng lâu dài.
• Nhưng bắt đầu muộn vẫn có ích.
• Không bao giờ là quá muộn để giảm nguy cơ ngã.

Hai mục cuối là điều đáng nói với người đã lớn tuổi: dù không lấy lại được khối lượng xương như trước, việc giảm nguy cơ ngã vẫn tạo ra khác biệt lớn.

Câu hỏi thường gặp