Trong tất cả các bệnh phụ khoa, đây là bệnh có khoảng cách lớn nhất giữa lúc bắt đầu có triệu chứng và lúc được chẩn đoán. Nguyên nhân chính không nằm ở kỹ thuật y khoa mà nằm ở một câu nói được truyền qua nhiều thế hệ.
Bệnh này là gì
- Mô giống niêm mạc tử cung xuất hiện ngoài buồng tử cung.
- Gây viêm và đau theo chu kỳ.
- Có thể gây dính và tổn thương cấu trúc.
- Là bệnh mạn tính.
- Ảnh hưởng thật tới chất lượng sống.
Mục cuối cần được công nhận: đây không phải chuyện chịu đựng được mà là một bệnh có tác động đo lường được lên cuộc sống.
Vì sao hay bị chẩn đoán muộn
- Đau bụng kinh nặng bị coi là bình thường.
- Lời khuyên chịu đựng được truyền lại qua các thế hệ.
- Người bệnh không đi khám.
- Hoặc đi khám nhưng triệu chứng bị coi nhẹ.
- Triệu chứng có thể giống nhiều bệnh khác.
- Không phải lúc nào cũng thấy trên siêu âm.
Hai mục đầu là nguyên nhân lớn nhất và cũng là thứ thay đổi được nhanh nhất chỉ bằng cách nói khác đi.
Các triệu chứng gợi ý
- Đau bụng kinh nặng dần theo năm tháng.
- Đau tới mức phải nghỉ học nghỉ làm.
- Thuốc giảm đau thông thường không đủ.
- Đau cả ngoài kỳ kinh.
- Đau khi quan hệ.
- Đau khi đi vệ sinh trong kỳ kinh.
- Mệt mỏi nhiều.
- Khó có thai.
Mục đầu tiên là dấu hiệu đáng chú ý nhất: đau tăng dần theo các năm không phải diễn biến bình thường của đau bụng kinh.
Về mức độ đau không tương ứng với mức tổn thương
- Tổn thương nhỏ có thể gây đau nhiều.
- Tổn thương rộng có thể ít đau.
- Không đánh giá bệnh qua mức đau.
- Cũng không coi nhẹ đau vì hình ảnh bình thường.
- Cả hai đều cần được xem xét.
Mục thứ tư là điều người bệnh cần biết để không bị thuyết phục rằng cơn đau của mình không có thật khi siêu âm không thấy gì.
Chẩn đoán thế nào
- Bắt đầu từ bệnh sử và mô tả triệu chứng.
- Khám phụ khoa.
- Siêu âm có thể thấy một số dạng.
- Các khảo sát hình ảnh chuyên sâu hơn.
- Nội soi cho chẩn đoán chắc chắn trong một số trường hợp.
- Đôi khi điều trị thử dựa trên lâm sàng.
Mục cuối là cách tiếp cận hợp lý trong nhiều tình huống, vì không phải trường hợp nào cũng cần tới nội soi để bắt đầu điều trị.
Ghi nhật ký đau
- Ghi ngày đau trong chu kỳ.
- Ghi mức độ theo thang tự đặt.
- Ghi vị trí đau.
- Ghi những gì đã dùng và kết quả.
- Ghi ảnh hưởng tới sinh hoạt.
- Mang theo khi đi khám.
Nhật ký vài tháng là bằng chứng khách quan giúp cuộc trao đổi với bác sĩ đi thẳng vào vấn đề thay vì dựa trên mô tả chung chung.
Các hướng điều trị
- Kiểm soát đau.
- Điều trị nội tiết để giảm hoạt động của mô lạc chỗ.
- Phẫu thuật xử lý tổn thương.
- Kết hợp nhiều hướng.
- Lựa chọn phụ thuộc triệu chứng và mong muốn sinh con.
- Cần theo dõi lâu dài.
Mục thứ năm là yếu tố quyết định lớn nhất, nên việc nói rõ kế hoạch sinh con giúp bác sĩ chọn đúng hướng.
Về khả năng có con
- Bệnh có thể ảnh hưởng tới khả năng có thai.
- Nhưng nhiều người vẫn có con tự nhiên.
- Mức độ ảnh hưởng khác nhau.
- Nếu đang mong con thì nên đi khám sớm.
- Có các hướng hỗ trợ khi cần.
Mục thứ hai cần được nhắc vì thông tin về bệnh này thường được trình bày theo cách gây tuyệt vọng hơn thực tế.
Quản lý lâu dài
- Đây là bệnh mạn tính cần quản lý.
- Không phải chữa một lần là xong.
- Triệu chứng có thể quay lại.
- Theo dõi định kỳ.
- Điều chỉnh điều trị theo giai đoạn cuộc sống.
Hiểu đúng điều này giúp có kỳ vọng thực tế và không thất vọng khi triệu chứng quay lại sau một đợt điều trị.
Sống với cơn đau mạn tính
- Đau kéo dài ảnh hưởng tới tâm lý.
- Ảnh hưởng tới công việc và quan hệ.
- Là gánh nặng thật cần được công nhận.
- Tìm hỗ trợ tâm lý nếu cần.
- Nhóm hỗ trợ có thể giúp ích.
Mục thứ ba đáng được nói ra vì nhiều người bệnh phải sống nhiều năm với cảm giác không được tin.
Nói với người xung quanh
- Giải thích đây là bệnh thật có chẩn đoán.
- Không phải chuyện chịu đựng kém.
- Nói rõ mình cần hỗ trợ gì.
- Báo nơi làm việc nếu cần điều chỉnh.
- Không cần chứng minh cơn đau của mình.
Mục cuối là điều nhiều người bệnh phải làm suốt nhiều năm, và việc có một chẩn đoán chính thức thường chấm dứt được gánh nặng đó.
Điều quan trọng nhất
- Đau tới mức ảnh hưởng cuộc sống là lý do đi khám.
- Không phải chuyện bình thường phải chịu.
- Đi khám sớm rút ngắn được nhiều năm.
- Cha mẹ nên đưa con đi khám thay vì khuyên chịu đựng.
- Sự chậm trễ là thứ thay đổi được.
Nếu chỉ nhớ một điều từ bài này, thì đó là mục thứ hai: câu nói rằng đau bụng kinh là chuyện bình thường đã làm chậm chẩn đoán của rất nhiều người.
Câu hỏi thường gặp
Lạc nội mạc tử cung là gì?
Là tình trạng mô giống niêm mạc tử cung xuất hiện ở ngoài buồng tử cung, gây viêm và đau theo chu kỳ. Đây là bệnh mạn tính có ảnh hưởng thật tới chất lượng sống.
Vì sao bệnh này hay bị chẩn đoán muộn?
Chủ yếu vì đau bụng kinh nặng bị coi là chuyện bình thường phải chịu đựng, nên người bệnh không đi khám và người xung quanh cũng không khuyến khích. Khoảng cách từ triệu chứng tới chẩn đoán thường tính bằng nhiều năm.
Những triệu chứng nào gợi ý bệnh này?
Gồm đau bụng kinh nặng dần theo năm tháng, đau cả ngoài kỳ kinh, đau khi quan hệ, đau khi đi vệ sinh trong kỳ kinh, mệt mỏi nhiều, và khó có thai.
Bệnh này có chữa khỏi được không?
Đây là bệnh mạn tính cần được quản lý lâu dài chứ không phải chữa một lần là xong. Nhưng có nhiều hướng điều trị giúp kiểm soát triệu chứng và cải thiện đáng kể chất lượng sống.