Trong hình dung của nhiều người, mãn kinh là một sự kiện: một ngày nào đó kinh nguyệt dừng lại và mọi thứ thay đổi. Thực tế là một giai đoạn chuyển tiếp kéo dài nhiều năm, và phần lớn những gì người ta gọi là triệu chứng mãn kinh xảy ra trong giai đoạn đó.
Ba giai đoạn cần phân biệt
- Giai đoạn chuyển tiếp, khi chu kỳ bắt đầu thay đổi.
- Mãn kinh, được xác định sau khi đã không hành kinh đủ lâu.
- Giai đoạn sau mãn kinh.
- Triệu chứng thường tập trung ở giai đoạn đầu.
- Mỗi giai đoạn có những lưu ý riêng.
Mục thứ hai đáng chú ý: mãn kinh là một chẩn đoán nhìn lại, chỉ xác định được sau khi đã đủ thời gian không hành kinh.
Chu kỳ thay đổi thế nào
- Có thể ngắn lại trước khi dài ra.
- Khoảng cách trở nên thất thường.
- Lượng máu thay đổi theo cả hai hướng.
- Có thể bỏ kỳ rồi lại có.
- Sự không đều là đặc trưng của giai đoạn này.
Mục thứ tư làm nhiều người bối rối vì họ tưởng đã hết hẳn rồi lại thấy kinh trở lại, và điều đó là bình thường trong giai đoạn chuyển tiếp.
Các triệu chứng thường gặp
- Bốc hoả và đổ mồ hôi.
- Rối loạn giấc ngủ.
- Thay đổi tâm trạng.
- Khó tập trung.
- Mệt mỏi.
- Khô và khó chịu tại chỗ.
- Đau khớp và đau cơ.
Mức độ khác nhau rất nhiều: có người gần như không có triệu chứng, có người bị ảnh hưởng nặng tới công việc và sinh hoạt.
Những triệu chứng ít được liên hệ
- Đau khớp mới xuất hiện.
- Tim đập nhanh từng cơn.
- Thay đổi về da và tóc.
- Khô mắt và khô miệng.
- Thay đổi về trí nhớ ngắn hạn.
- Lo âu mới xuất hiện.
Những triệu chứng này thường không được người bệnh liên hệ với giai đoạn chuyển tiếp, nên họ đi khám nhiều chuyên khoa khác nhau mà không ai ghép lại bức tranh chung.
Vẫn cần tránh thai
- Khả năng có thai giảm nhưng chưa mất.
- Chu kỳ thất thường làm khó dự đoán.
- Duy trì biện pháp tránh thai.
- Cho tới khi bác sĩ xác nhận không còn cần.
- Bàn về biện pháp phù hợp với giai đoạn này.
Đây là điều rất hay bị bỏ qua và dẫn tới những lần mang thai ngoài kế hoạch ở độ tuổi mà người ta cho là đã an toàn.
Ghi nhật ký
- Ghi ngày bắt đầu mỗi kỳ.
- Ghi lượng và số ngày.
- Ghi các triệu chứng và mức độ.
- Ghi ảnh hưởng tới giấc ngủ và công việc.
- Mang theo khi đi khám.
Nhật ký này giúp bác sĩ xác định mình đang ở giai đoạn nào và triệu chứng nào cần được ưu tiên xử lý.
Khi nào cần đi khám
- Ra máu rất nhiều hoặc kéo dài.
- Ra máu giữa chu kỳ.
- Các kỳ quá gần nhau.
- Ra máu sau quan hệ.
- Triệu chứng ảnh hưởng nhiều tới cuộc sống.
- Bất cứ khi nào ra máu sau khi đã hết kinh hẳn.
Mục cuối là quy tắc không có ngoại lệ và đáng được nhớ như điều duy nhất từ bài này.
Không phải mọi thứ đều do giai đoạn này
- Một số triệu chứng có nguyên nhân khác.
- Rối loạn tuyến giáp cho triệu chứng tương tự.
- Thiếu máu cũng vậy.
- Trầm cảm và lo âu cần được đánh giá riêng.
- Bác sĩ sẽ loại trừ các nguyên nhân khác.
Việc gán mọi triệu chứng cho giai đoạn chuyển tiếp là sai lầm phổ biến và có thể làm chậm việc phát hiện một vấn đề khác.
Về mặt tinh thần
- Đây là giai đoạn chuyển tiếp lớn của cuộc đời.
- Thường trùng với nhiều thay đổi khác.
- Con cái lớn, cha mẹ già đi, công việc thay đổi.
- Cảm xúc phức tạp là bình thường.
- Nói với người thân và tìm hỗ trợ nếu cần.
Mục thứ ba giải thích vì sao giai đoạn này nặng nề hơn nhiều so với chỉ các triệu chứng thể chất.
Những gì giúp ích
- Vận động đều đặn.
- Giữ giờ ngủ ổn định.
- Hạn chế rượu và caffeine nếu chúng làm nặng thêm.
- Mặc nhiều lớp để dễ điều chỉnh khi bốc hoả.
- Kỹ thuật thư giãn.
- Không hút thuốc.
Những biện pháp này không giải quyết được mọi thứ nhưng có tác dụng thật và không có rủi ro.
Chuẩn bị khi đi khám
- Mang nhật ký chu kỳ và triệu chứng.
- Nói rõ triệu chứng nào ảnh hưởng nhiều nhất.
- Kể cả các triệu chứng tưởng không liên quan.
- Danh sách thuốc đang dùng.
- Tiền sử bản thân và gia đình.
- Câu hỏi của mình.
Mục thứ hai giúp bác sĩ ưu tiên đúng, vì mỗi người bị ảnh hưởng nhiều nhất bởi một thứ khác nhau.
Không phải chuyện phải chịu đựng
- Đây là giai đoạn tự nhiên.
- Nhưng triệu chứng nặng có cách xử lý.
- Không cần chịu đựng trong im lặng.
- Có nhiều lựa chọn hỗ trợ.
- Bàn với bác sĩ về phương án phù hợp.
Mục thứ hai là điều cần được nói ra nhiều hơn: tự nhiên không đồng nghĩa với việc phải chịu đựng mọi mức độ.
Câu hỏi thường gặp
Giai đoạn chuyển tiếp kéo dài bao lâu?
Thường kéo dài nhiều năm chứ không phải vài tháng, và độ dài rất khác nhau giữa các người. Phần lớn triệu chứng xảy ra trong giai đoạn này chứ không phải sau khi đã hết kinh hẳn.
Chu kỳ thay đổi thế nào trong giai đoạn này?
Có thể ngắn lại hoặc dài ra, lượng máu thay đổi, và khoảng cách giữa các kỳ trở nên thất thường. Sự không đều này là đặc trưng của giai đoạn chuyển tiếp.
Còn cần tránh thai trong giai đoạn này không?
Có. Khả năng có thai giảm nhưng chưa mất, và việc chu kỳ thất thường làm khó dự đoán. Nên duy trì biện pháp tránh thai cho tới khi được bác sĩ xác nhận không còn cần.
Khi nào thì cần đi khám?
Khi ra máu rất nhiều hoặc kéo dài, khi ra máu giữa chu kỳ, khi các kỳ quá gần nhau, khi triệu chứng ảnh hưởng nhiều tới cuộc sống, và bất cứ khi nào ra máu sau khi đã hết kinh hẳn.