Trong tất cả các vấn đề phụ khoa, đây là tình trạng mà người bệnh thường phải đi qua nhiều bác sĩ nhất trước khi được lắng nghe. Không phải vì các bác sĩ thiếu quan tâm, mà vì vùng này thuộc về nhiều chuyên khoa cùng lúc.
Định nghĩa chung
- Đau ở vùng chậu kéo dài nhiều tháng.
- Có thể liên tục hoặc theo đợt.
- Có thể liên quan hoặc không liên quan tới chu kỳ.
- Ảnh hưởng tới sinh hoạt hằng ngày.
- Cần được tiếp cận có hệ thống.
Mục thứ ba là chi tiết định hướng quan trọng và nên được ghi lại cẩn thận trong nhật ký.
Vì sao khó chẩn đoán
- Vùng chậu chứa nhiều cơ quan khác nhau.
- Thuộc nhiều chuyên khoa.
- Cơn đau có thể lan và khó định vị.
- Nhiều nguyên nhân có thể cùng góp phần.
- Một số nguyên nhân không thấy trên hình ảnh.
- Đau mạn tính có cơ chế riêng.
Mục thứ tư là lý do việc tìm ra một nguyên nhân không có nghĩa là đã xong, và điều này hay bị bỏ qua.
Các nhóm nguyên nhân từ hệ sinh dục
- Lạc nội mạc tử cung.
- Bệnh lý cơ tuyến tử cung.
- Dính sau viêm hoặc sau mổ.
- Các khối ở tử cung hoặc buồng trứng.
- Viêm vùng chậu mạn tính.
Đây thường là nhóm được nghĩ tới đầu tiên, nhưng nó chỉ là một trong nhiều nhóm có thể.
Các nguyên nhân ngoài hệ sinh dục
- Các vấn đề về tiêu hoá.
- Các vấn đề về đường tiết niệu.
- Các vấn đề về cơ và khớp vùng chậu.
- Đau có nguồn gốc thần kinh.
- Co thắt cơ sàn chậu.
Mục cuối là nguyên nhân thường bị bỏ sót nhất và lại là nguyên nhân đáp ứng tốt với phục hồi chức năng.
Ghi nhật ký đau
- Ghi mức độ đau mỗi ngày.
- Ghi vị trí và tính chất đau.
- Ghi liên hệ với chu kỳ.
- Ghi liên hệ với ăn uống và đi vệ sinh.
- Ghi liên hệ với vận động và quan hệ.
- Ghi những gì đã thử và kết quả.
Nhật ký này là công cụ chẩn đoán có giá trị thật, vì các mối liên hệ chỉ hiện ra khi nhìn dữ liệu của nhiều tuần.
Chuẩn bị đi khám
- Mang nhật ký đau.
- Mang toàn bộ kết quả khảo sát đã làm.
- Danh sách các thuốc đã thử.
- Tóm tắt các nơi đã khám.
- Mô tả ảnh hưởng tới cuộc sống.
- Câu hỏi của mình.
Mục thứ tư giúp tránh lặp lại các khảo sát đã làm, điều rất thường xảy ra khi người bệnh đi qua nhiều nơi.
Cách tiếp cận đa chuyên khoa
- Nhiều trường hợp cần nhiều chuyên khoa.
- Phụ khoa, tiêu hoá, tiết niệu, cơ xương khớp.
- Phục hồi chức năng sàn chậu.
- Chuyên khoa quản lý đau.
- Cần một người điều phối.
Mục cuối quan trọng để tránh tình trạng mỗi nơi xử lý một phần mà không ai nhìn tổng thể.
Khi không tìm được nguyên nhân duy nhất
- Là tình huống khá thường gặp.
- Không có nghĩa là đau không có thật.
- Phản ánh giới hạn của công cụ chẩn đoán.
- Đau mạn tính có cơ chế riêng.
- Vẫn có cách quản lý hiệu quả.
Mục thứ hai cần được nói thẳng, vì nhiều người bệnh phải sống nhiều năm với cảm giác không được tin.
Các hướng quản lý
- Điều trị các nguyên nhân tìm được.
- Quản lý đau theo nguyên tắc đau mạn tính.
- Phục hồi chức năng sàn chậu.
- Điều chỉnh lối sống và chế độ ăn nếu liên quan.
- Hỗ trợ tâm lý.
- Kết hợp nhiều hướng thường hiệu quả hơn.
Mục cuối phản ánh bản chất của tình trạng này: khi có nhiều yếu tố góp phần thì cách tiếp cận cũng cần nhiều mặt.
Về vai trò của hỗ trợ tâm lý
- Không có nghĩa là đau do tâm lý.
- Đau mạn tính ảnh hưởng tới tâm lý.
- Và tâm lý ảnh hưởng ngược lại mức cảm nhận đau.
- Hỗ trợ tâm lý là một phần của quản lý đau.
- Được dùng song song chứ không thay thế.
Mục đầu tiên cần được làm rõ vì nhiều người bệnh từ chối hướng này do hiểu nó như một sự phủ nhận cơn đau của mình.
Kỳ vọng thực tế
- Quá trình thường kéo dài.
- Có thể cần thử nhiều hướng.
- Mục tiêu là cải thiện chức năng và chất lượng sống.
- Không phải lúc nào cũng hết đau hoàn toàn.
- Nhưng cải thiện đáng kể là mục tiêu khả thi.
Mục thứ ba là cách đặt mục tiêu hữu ích hơn: làm được nhiều việc hơn và sống dễ chịu hơn là thước đo thực tế.
Kiên trì với quá trình
- Không bỏ cuộc sau một vài lần khám.
- Tìm nơi có cách tiếp cận đa chuyên khoa.
- Giữ hồ sơ đầy đủ để không phải làm lại.
- Tiếp tục ghi nhật ký.
- Tìm nhóm hỗ trợ nếu cần.
Mục thứ ba tiết kiệm được rất nhiều thời gian và chi phí, và nó cũng giúp người khám mới nhìn được toàn bộ chặng đường đã đi.
Câu hỏi thường gặp
Đau vùng chậu mạn tính là gì?
Là cơn đau ở vùng chậu kéo dài nhiều tháng, có thể liên tục hoặc theo đợt. Nó có thể có một nguyên nhân rõ, nhiều nguyên nhân cùng lúc, hoặc không tìm được nguyên nhân duy nhất.
Vì sao tình trạng này khó chẩn đoán?
Vì vùng chậu chứa nhiều cơ quan thuộc các chuyên khoa khác nhau, và cơn đau ở đó có thể xuất phát từ hệ sinh dục, tiêu hoá, tiết niệu hoặc cơ xương. Nhiều trường hợp có nhiều nguyên nhân cùng góp phần.
Không tìm được nguyên nhân có nghĩa là đau không có thật không?
Không. Cơn đau là có thật dù chưa tìm được nguyên nhân, và điều đó chỉ phản ánh giới hạn của các công cụ chẩn đoán hiện có. Đau mạn tính có cơ chế riêng và có cách quản lý.
Nên chuẩn bị gì khi đi khám?
Nên mang nhật ký đau ghi trong vài tháng, danh sách những gì đã thử và kết quả, toàn bộ kết quả khảo sát đã làm, và mô tả cụ thể về ảnh hưởng tới cuộc sống.